Hier vindt u een aantal voorbeelden waar groen en water bijdragen aan een gezonde leefomgeving. De voorbeelden die u hier vindt, zijn oplopend van gebouwniveau, buurtniveau, wijkniveau en stadsniveau. Sommige aanbevelingen en praktijkvoorbeelden zijn speciaal van belang voor kinderen [j], ouderen [o] of werknemers [w]. U ziet dit meteen, omdat een van deze drie letters dan tussen vierkante haken is toegevoegd.


Voorbeelden op gebouwniveau

Groene daken, Nijmegen
 Ons Groene Hert is de klimaatcampagne van Nijmegen. De gemeente Nijmegen heeft een nieuwe subsidieregeling voor de aanleg van een groendak, waarmee ze de effecten van klimaatverandering wil tegengaan en wil werken aan een duurzame en klimaatneutrale stad. Zelf geeft de gemeente het goede voorbeeld door het stadhuis te voorzien van een groendak.

Dakpark Vierhavensstrip, Rotterdam
 Rotterdam-West krijgt op circa acht meter boven straatniveau een dakpark van een kilometer lang, dat 45.000 vierkante meter bedrijfsruimte overkapt. Het dakpark Vierhavensstrip is aangelegd langs de Zeedijk. Het dakpark maakt dit deel van de stad groener en faciliteert verdere groei van bedrijven in de fruit- en foodsector. Het dakpark is aangelegd op een betonnen constructie die het dak vormt boven geschakelde bedrijfsruimten. Op dit dak ligt een substraatlaag die dik genoeg is voor struiken en kleine bomen. Er is een paviljoen met een weids uitzicht. Bewoners zijn betrokken bij het ontwerp, de inrichting en het beheer.

Waterberging onder parkeergarage, Rotterdam
 Onder de inrit van de nieuwe parkeergarage in het Museumpark in Rotterdam kan water geborgen worden, wanneer het rioolstelsel dreigt over te lopen na hevige regen. Daarna wordt dit regenwater van deze berging weer naar het riool gepompt en afgevoerd.
   


Helende tuin Martini Ziekenhuis, Groningen
 Martini Ziekenhuis biedt een ‘healing environment', een omgeving waar mensen zich prettig voelen. Onder andere door veel daglicht, een groenplein en een binnentuin herstellen ze beter en ervaren ze minder stress.

Zorgboerderij 't Wolwêzen, De Knipe
 't Wolwêzen is een logeer-werkboerderij  en biedt logeeropvang, dagbesteding, dagritmetraining voor mensen van 4 tot 60 jaar met een lichte verstandelijke handicap en/of afstand tot de maatschappij. Ze kunnen er tuinen onderhouden, paarden verzorgen en dingen repareren. Het contact met planten en dieren geeft hun zelfvertrouwen en biedt ontspanning.
 Meer voorbeelden van zorgboerderijen vindt u hier.

Verpleegcentrum Lindestede, Wolvega [o,j]
 Bij dit verpleegcentrum voor ouderen is een bijzondere buitenruimte aangelegd, waarin het verband tussen dit centrum en de omliggende woonomgeving duidelijk uitkomt. De looproutes langs de randen van het complex stimuleren ontmoetingen. De kinderboerderij slaat de brug tussen het dorp en Lindestede. Bewoners hebben vanuit hun kamers een levendig uitzicht op de dierenweide. Bewoners, familie, scholen en mensen uit de omgeving onderhouden moes-, kruiden- en bloementuinen. Tuinen en dierenweide verwijzen naar het verleden van de veehouderij en akkerbouw in de omgeving.
 

Voorbeelden op buurt-/straatniveau

Buurt en stoeptuin, spetterbadje 
 De gemeente Utrecht biedt bewoners de mogelijkheid groen in de buurt te laten aanleggen met bollenmengsels, geveltuinen, stoeptuinen, bomen op de stoep, groene muren en buurttuinen.

Generatietuin, Den Haag [j,o]
 In Den Haag is de eerste generatietuin geopend, een tuin waar kinderen van een naschoolse opvang samen met bewoners van een verzorgingshuis bloemen en gewassen zaaien, planten, verzorgen, oogsten en consumeren. Doelen:
• het groen naar kinderen in de stad brengen en hen kennis laten maken met het groeiproces;
• het isolement van ouderen in verzorgingshuizen doorbreken.

Dit is een samenwerkingsproject van het voormalig Ministerie van LNV, kinderopvangorganisatie 2Samen, verzorgingshuis Royal en gemeente Den Haag. Grond in de binnensteden die een andere bestemming krijgt, kan worden ingezet voor deze tuinen.

Groene schoolpleinen [j]
 Groene schoolpleinen en het (educatieve) gebruik daarvan voorzien in de groenbehoefte van een wijk en maken de kloof tussen jeugd en natuur kleiner. Voorbeelden: het natuurschoolplein van de vrije school Valentijn in Harderwijk en de plannen voor een groen schoolplein in Barendrecht. 

Naturally Cool[j]
 Dit project betrekt jongeren binnen de gemeente actief bij hun eigen leefomgeving door hen hun eigen hangplek in te laten richten als plek die naast 'hangen' ook ruimte biedt om actief te zijn, te sporten en te recreëren. De jongeren worden zich zo bewust van de natuur als onderdeel van een aantrekkelijke leefomgeving. Er is vooral aandacht voor de diversiteit die natuur mooi en interessant maakt. Aan de hand van een lespakket besteden jongeren (van vmbo tot vwo) lesuren aan opinievorming, buurtonderzoek en visieontwikkeling. Dit resulteert in een maquette van hun ideale, groene ontmoetingsplekken, die ze presenteren aan de gemeente.

Postzegelparkjes, Heerlen
 In Heerlen worden postzegelparkjes (pocket parks) gerealiseerd. Het eerste ligt aan de Colijnstraat in de wijk Meezenbroek. Vijftien bewoners en een kunstenaar hebben het park samen met de gemeente aangekleedmet onder andere speeltoestellen, een smulhaag met aalbessen, bramen, bosbessen en frambozen en graffiti van een kunstenaar op een elektriciteitshuisje. Heerlen knapt parkjes op om buurtbewoners met elkaar in contact te brengen en ze samen te laten werken aan de veiligheid in hun buurt.
 Klik hier voor meer voorbeelden van postzegelparkjes.

Doetuinen 
 In een doetuin kunnen mensen zelf planten, groenten, vruchten en bloemen kweken in een redelijk tijdsbestek en op bescheiden schaal (25 m2). Het is een ontmoetingsplek voor mensen met belangstelling voor tuinieren en de natuur. Op elke locatie beheren de tuinders gezamenlijk het tuincomplex en de gereedschappen. Via de weblink ziet u waar doetuinen gerealiseerd zijn en bij wie u meer informatie kunt krijgen.
   


Wadi's, Leidsche Rijn 
 Een wadi is een ondiepe groenstrook die regenwater opvangt en in de grond laat zakken. Deze stroken gaan verdroging van de bodem tegen, vormen buffers bij overvloedige regen en dragen bij aan de zuivering van het water. In diverse gemeenten zijn wadi's aangelegd. In Leidsche Rijn zijn de wadi's onderdeel van een uitgebreider watersysteem om schoon regenwater rechtstreeks op te slaan in de sloten en in de ondergrond. Voordeel: zo blijft er voldoende schoon water in de ondergrond. De gemeente Utrecht geeft een aantal spelregels voor bewoners, om dit systeem werkend te houden.

Duurzaam watersysteem Potmarge, Leeuwarden
 Door stadstuin De Potmarge loopt de gelijknamige historische waterstroom, die de stad Leeuwarden verbindt met het ommeland. In het project hebben verschillende partijen meegedacht: stedelijke natuur- en milieugroepen en wijkpanels uit de aanliggende wijken. Markante gebouwen begrenzen de stadstuin. Als rode draad stroomt door het hele gebied de Potmarge, met verlaagde natuuroevers en omzoomd door fiets- en wandelpaden. Op een andere locatie komen terreinen waar het water op natuurlijke manier gezuiverd kan worden. Daarnaast is er een waterspeelplaats gerealiseerd.

Bedrijven in het groen- Kantorenpark Papendorp, Utrecht [w]
 Een groen bedrijventerrein voegt ecologische en landschappelijke waarde toe op plekken waar dat de economische functie niet in de weg zit. Voordelen: goed voor de gezondheid van werknemers, verkoopt beter, verbetert de uitstraling van het bedrijventerrein, draagt bij aan doelstellingen voor maatschappelijk verantwoord ondernemen en vergroot de natuurwaarde van het terrein. Papendorp in Utrecht is zo'n groen bedrijventerrein, met een volkstuinencomplex midden in het kantorenpark. Dit vergroot de sociale veiligheid, want de tuinders houden in de avonden en weekenden een oogje in het zeil. Er loopt een openbaar wandelpad dwars door het complex, dat ook te gebruiken is voor lunchwandelen. Verder zijn elementen behouden uit het oude polderlandschap, zoals boomgaarden, populieren en eiken.

Bedrijvenpark Het Klooster, Nieuwegein [w]
 Dit bedrijvenpark is een voorbeeld van hoe je een economische ontwikkeling kunt verbinden met de omgeving. De voormalige Nieuwe Hollandse Waterlinie komt prominent terug in het ontwerp. Aan de randen worden brede waterrijke zones gerealiseerd en de bedrijven aan de kant van de Nieuwe Hollandse Waterlinie komen met de voeten in het water te staan. Het oude patroon van het slagenlandschap komt in het terrein terug in een noord-zuidverkaveling. In overleg met de groengroepen van Nieuwegein heeft de gemeente bekeken, hoe natuur in het gebied het beste kan worden ingepast en gecompenseerd. Er komen ecologische zones en doorgaande fietspaden over en langs het terrein.

 

 

 

 
 

Voorbeelden op wijkniveau

Groene wijk: GWL-terrein, Amsterdam
 Op het terrein van het voormalige gemeentelijk drinkwaterleidingbedrijf in Amsterdam is een milieuvriendelijke, autovrije en kindvriendelijke woonwijk gerealiseerd. Deze markeert de grens tussen de woonblokken van de Staatsliedenbuurt en bedrijven aan de westkant. Enkele oude gebouwen en een watertoren bleven bewaard. De groenstructuur is in de wijk geïntegreerd, inclusief volkstuinen, speelpleinen en fiets- en wandelpaden. Het maaiveld bevat zo veel mogelijk onverharde bodem, waardoor het regenwater in de grond kan zakken en niet naar de riolering hoeft te worden afgevoerd. Alle toiletten van de lagere flatgebouwen zijn aangesloten op een reservoir met opgevangen regenwater in de kelders. De grasdaken op twee grote flats dienen ter isolatie en houden water vast, zodat bij harde buien de plotselinge aanvoer van veel water wordt beperkt.

EVA-Lanxmeer, Culemborg
 De wijk EVA-Lanxmeer is ontstaan uit een particulier initiatief tot een duurzame en milieubewuste samenleving. Het is een (inter)nationaal voorbeeld voor duurzame stedenbouw en sociale en maatschappelijke ontwikkelingen. Toekomstige bewoners hebben de wijk mee vormgegeven. Alle bewoners zijn lid van een bewonersvereniging, die voor een groot deel de buitenruimte beheert. De gebouwen worden verwarmd en gekoeld met spoelwater en water wordt geborgen op vegetatiedaken. Op waterpleinen en bij slootjes kunnen kinderen spelen en verkoeling zoeken op warme dagen. Het regenwater wordt er vastgehouden, het grijswater wordt decentraal gezuiverd en de buitenruimte is ecologisch ingericht. Er zijn duurzame materialen gebruikt en het energiegebruik is laag. Er is een zorgboerderij voor oudere agrariërs en een ecologische stadsboerderij voor voedselproductie en contact met de natuur. Er zijn vier met elkaar verbonden groenzones. Bewoners kweken eigen groente en fruit (Eetbaar Landschap).
   
 

Waterplein Poptahof, Delft [j]
 De wijk Poptahof dicht bij het centrum van Delft is een typische jaren-zestig-doorgangswijk, omsloten door vier verkeersaders. De Poptahof is geherstructureerd tot een aantrekkelijk gebied om te wonen, werken en verblijven. Daarbij is een gesloten, zelfreinigend watersysteem gemaakt, doordat regenwater wordt opgevangen en hergebruikt. Waterlopen met natuurlijke oevers en watersingels tussen woon- en werkgebied maken het geheel aantrekkelijk. Er zijn groene daken gepland om het regenwater op te vangen en af te voeren en er is een waterspeeltuin aangelegd. Het water draagt bij aan het tegengaan van hittestress. Doordat kinderen hebben geparticipeerd in dit project, raakten ouders en burgers nauwer betrokken bij hun woonomgeving.

Wijken vol van natuur & Doepark Nooterhof, Zwolle [j]
 In de wijk Stadshagen in Zwolle wordt milieuvriendelijk tuinieren bevorderd en natuurlijk tuinieren geïntegreerd in een hoveniersopleiding. Tien particuliere tuinen en één gemeenschappelijke tuin in de wijk zijn daartoe natuurlijk ingericht. Ook is er een natuurvriendelijke voorbeeldtuin aangelegd in Doepark Nooterhof, een groene oase waar jong en oud kennis kunnen maken met een groene leefomgeving. Jonge kinderen kunnen hun natuurgevoel ontwikkelen in de Groen is Gras-tuin. Oudere kinderen spelen met water en zand in de waterspeeltuin. Er zijn langzaam oplopende oevers bij de Zandwetering, waardoor een diversiteit aan planten ontstaat en meer water kan worden opgevangen bij zware regenval.

 

 

 

 


  
 

Voorbeelden op stadsniveau

Goffertpark, Nijmegen 
 Het Goffertpark in Nijmegen is een typisch volkspark, met ruimte voor ontspanning en plaats voor vele evenementen. De grote speelweide is het middelpunt en er zijn een activiteitenweide, een skatersparadijs, een kinderboerderij, een openluchttheater, een skeelerbaan en een rosarium.

Zuiderpark, Den Haag
 Het Zuiderpark in Den Haag is een ontmoetingsplek. Bezoekers kunnen er op allerlei manieren recreëren en ontspannen: wandelen, fietsen, skeeleren, joggen, midgetgolfen, skaten, rolschaatsen en barbecueën. Er zijn geregeld culturele voorstellingen en jaarlijks is er het festival Parkpop. Verder voorziet het park in een bloementuin, een rosarium, speeltuinen, een hertenkamp en een educatieve stadsboerderij.

Speeldernis, Rotterdam [j]
 De Speeldernis ligt in het westen van Rotterdam en is ontwikkeld om stadskinderen van verschillende leeftijden dagelijks en dicht bij hun huis te laten genieten van (inheemse) natuur in een speels tuinlandschap. De speeltuin wil samen met kinderen en ouders het concept van natuurspelen in een grote stad uitwerken.

Cool Nature, Gelderland [j]
 Cool Nature is onderdeel van het klimaatprogramma Aanpakken en Aanpassen van de provincie Gelderland. Samen met jongeren wil de provincie avontuurlijke, toegankelijke en natuurlijke plekken opzetten, waar iedereen van jongs af aan regelmatig komt. Voor kinderopvang, veldwerklessen met school, verjaardagspartijtjes en om te spelen.

Eetbare Tuinen, Den Haag 
 Op het terrein van Stadsboerderij Zuiderpark staat een paviljoen voor voorlichting over Eetbare Tuinen en permacultuur. De wanden en het dak van dit paviljoen zijn van strobalen, de vloer van aangestampte aarde en leem. Zowel het paviljoen als de tuin worden zo veel mogelijk ontworpen in een cursus- en workshoptraject en aangelegd door vrijwilligers. Deze leer- en voorbeeldtuin laat zien wat je op een natuurlijke en milieuvriendelijke manier kan toepassen in eigen tuin of balkon en op grotere schaal in moestuin, park of boerderij. Scholen en verenigingen kunnen er een educatief programma volgen. Hart van het ontwerp is een zone waar de natuur vrij spel heeft.

Groene Spoor, Amersfoort 
 In het Groene Spoor wordt op en rond de Wagenwerkplaats in Amersfoort een natuurrijke, recreatieve, kindvriendelijke en klimaatbestendige verbindingszone ontwikkeld, in samenspraak met publieke en private partijen. Op de route komen een spoorwegtuin, een lunchroute, een kruidentuin, natuurspeeltuinen en een hondenuitlaatlint voor omwonenden. De gebouwen in het gebied hebben de status van industrieel erfgoed gekregen en de wandelroute en speelplekken verwijzen naar de spoorweghistorie. Planten en dieren die gebonden zijn aan dit spoorwegmilieu, worden behouden. Het Groene Spoor loopt dwars door de stad en laat zien dat biodiversiteit naast de voordeur begint. Buurtbewoners en geïnteresseerden worden gestimuleerd bij te dragen aan de aanleg van de wandelroute en mee te denken.
   


Natuurvriendelijke muren
 In de binnenstad van Utrecht zijn kademuren en werven op veel plaatsen begroeid met muurvegetatie, die het oude centrum op karakteristieke wijze stoffeert. Bewoners zijn betrokken bij de keuze van de plantensoorten en bij onderhoud en monitoring van deze begroeiing.

Eetbare Stad, Groningen 
 De gemeente Groningen en de Milieufederatie Groningen maken met het project Eetbare Stad de voedselketen zichtbaar in de stad. Onderdelen van Eetbare Stad zijn: cursussen in groente en fruit verbouwen in tuinen en op daken. Daarnaast gaat dit project over:
• fruit- en notenbomen planten in de stad;
• proef- en pluktuinen met groenten, fruit en kruiden aanleggen voor algemeen gebruik;
• fruitbomen planten langs fietspaden waar geen autoverkeer is. Het fruit wordt dan niet vervuild door uitlaatgassen en mensen kunnen het veilig plukken en eten.

De (h)eerlijke eetbare stad, Tilburg
 In Tilburg kweken kinderen zelf groenten en fruit in de kindertuinen De Rooie Biet en in het schooltuinproject De Sleutel. Ze doen dit onder begeleiding van vrijwilligers en onderwijzers. Ze worden tijdens de lessen en het werk in de tuinen bewust gemaakt van de relatie tussen hun eigen handelen en consumptie en de effecten daarvan op de omgeving, het milieu en de biodiversiteit.

Burgerinitiatief Natuurlijk Grasweggebied, Hellevoetsluis
 De Stichting Natuurlijk Grasweggebied (SNG) ontwikkelt een ecologische verbindingszone tussen het natuurgebied het Graswegbos, het Kooisteebos en de Wetering aan de rand van Hellevoetsluis. In vijf jaar is een akker van zeven hectare veranderd in een waterrijk natuurgebied. In ‘Natuurlijk verbonden' leest u hoe dit nieuwe natuurgebied in Hellevoetsluis tot stand gekomen is.

Natuurpad Alloo, Texel
 In mei 2003 werd op Texel het natuurpad Alloo in gebruik genomen. Dit initiatief van Staatsbosbeheer laat mensen met en zonder handicap genieten van de Texelse natuur. Het natuurpad is 4,5 kilometer, verhard met kleischelpen en geschikt voor bezoekers in een rolstoel, blinden en slechtzienden. Fietsen worden geweerd door fietssluizen. Op het pad zijn voorzieningen aangebracht voor het leiden van blinden en slechtzienden, langs de route staan informatieborden in braille en bij de start is een reliëfoverzichtskaart geplaatst.